RAPORT O STANIE ŚWIATA 2004

Bogatsi, grubsi i niewiele bardziej szczęśliwi

Świat konsumuje dobra i usługi w niemożliwym do utrzymania tempie, co niesie ze sobą poważne konsekwencje dla dobrobytu ludzi i planety, donosi coroczny Raport o Stanie Świata 2004 wydawany przez Worldwatch Institute.

Około 1.7 miliarda ludzi na całym świecie - ponad 1 ludzkości -dołączyło do "klasy konsumentów", przejmując sposób odżywiania, system transportu i styl życia, które przez większą część poprzedniego stulecia zarezerwowane były dla bogatych krajów Europy, Ameryki Północnej i Japonii. W samych Chinach, 240 milionów ludzi weszło w szeregi konsumentów - jest to ilość, która niedługo przewyższy tą ze Stanów Zjednoczonych.

- Rosnąca konsumpcja pomogła zaspokoić podstawowe potrzeby ludzi i stworzyć nowe miejsca pracy - mówi Christopher Flavin, Prezes Worldwatch Institute.- Jednakże teraz, gdy wchodzimy w nowe stulecie, ten niespotykany wcześniej apetyt konsumentów zakłóca naturalne mechanizmy w przyrodzie, od których uzależnione jest nasze życie i sprawia, że co raz trudniej jest biednym ludziom zaspokoić ich podstawowe potrzeby.

Zwiększona otyłość, osobiste zadłużenie, chroniczny brak czasu i zniszczone środowisko są sygnałem, że nadmierna konsumpcja obniża jakość życia wielu ludzi. Wyzwanie polega teraz na zmobilizowaniu rządów, firm i obywateli by przenieśli zainteresowanie z niepohamowanej chęci gromadzenia dóbr, na znajdowanie nowych sposobów na zapewnienie lepszego życia dla wszystkich.

Prywatne wydatki na konsumpcję - sumy pieniędzy wydawane na dobra i usługi na poziomie gospodarstwa domowego - wzrosły od roku 1960 czterokrotnie, przekraczając w roku 2000 sumę 20 bilionów dolarów, donosi Raport o Stanie Świata 2004. Zamieszkujące Amerykę Północną i Europę Zachodnią 12 procent ludności świata, odpowiada za 60 procent tej konsumpcji, podczas gdy jedna trzecia zamieszkująca Południową Azję i Afrykę Subsaharyjską odpowiada jedynie za 3.2 procent.

Konsumpcja wśród bogatych elit świata i coraz częściej wśród klasy średniej, przeszła ponad zaspokajanie potrzeb i spełnianie marzeń, by stać się celem samym w sobie, zauważają dyrektorzy projektu Raport o Stanie Świata 2004 Lisa Mastny i Brian Halweil. W tym samym czasie, konsumpcja wzrasta w zastraszającym tempie w krajach rozwijających się, ponieważ globalizacja umożliwiła milionom ludzi dostęp do dóbr, dostarczając równocześnie technologię i kapitał potrzebny do ich rozprowadzania.

- Blisko połowa konsumentów na świecie, żyje teraz w krajach rozwijających się - mówi Mastny.- Podczas gdy przeciętny mieszkaniec Chin lub Indii konsumuje znacznie mniej od przeciętnego mieszkańca Ameryki Północnej lub Europy Zachodniej, same Chiny i Indie stanowią razem grupę konsumentów większą niż cała Zachodnia Europa.

- Konsumpcja nie jest sama w sobie rzeczą złą - dodaje Halweil.- Te trzy miliardy ludzi na świecie, którym udaje się ledwo przeżyć za około $2 dziennie, będą musiały podnieść poziom swojej konsumpcji, aby zaspokoić swoje podstawowe potrzeby takie jak żywność, czysta woda i urządzenia sanitarne. W Chinach, pośpiech by zaspokoić rosnące wymagania konsumentów stymuluje ekonomię, tworzy nowe miejsca pracy i przyciąga zagranicznych inwestorów.

Niewiele wskazuje na to, iż rozpędzona lokomotywa konsumpcji zaczęła hamować - zwłaszcza jeśli chodzi o Stany Zjednoczone, gdzie większości ludzi są na bieżąco dostarczane dobra i usługi potrzebne do prowadzenia dobrego życia.

W Stanach Zjednoczonych jest obecnie więcej prywatnych samochodów niż ludzi, którzy mają prawa jazdy - wskazuje raport Worldwatch. Przeciętny rozmiar lodówki w amerykańskim gospodarstwie domowym wzrósł o około 10% w latach 1972-2001, wzrosła także ich liczba w przeliczeniu na gospodarstwo domowe. Nowe domy w Stanach Zjednoczonych były w roku 2000 o 38% większe niż w roku 1975, pomimo tego, że na jedno gospodarstwo domowe przypada mniej osób. W wyniku tych wzorców konsumpcyjnych, ludność Stanów Zjednoczonych, mimo iż stanowi jedynie 4.5 % populacji świata, jest odpowiedzialna za 25% światowej emisji dwutlenku węgla.

Jednakże zwiększona konsumpcja nie przyniosła Amerykanom szczęścia. Około jedna trzecia Amerykanów twierdzi, że jest bardzo szczęśliwa. Jest to dokładnie taka sama liczba jak w roku 1957, gdy byli o połowę biedniejsi. Amerykanie są także jednym z najbardziej przepracowanych narodów świata przemysłowego. Pracują oni o około dziewięć tygodni na rok więcej niż przeciętny Europejczyk.

Rosnąca konsumpcja w Stanach Zjednoczonych, innych bogatych krajach, jak również w krajach rozwijających się przerasta możliwości planety, donosi Raport oStanie Świata 2004. Lasy, mokradła i inne obszary naturalne ustępują miejsca ludziom, ich domom, farmom, centrom handlowym czy fabrykom. Pomimo istnienia alternatywnych surowców, ponad 90% papieru produkuje się nadal z drewna - pochłania to około jedną piątą światowych lasów. Szacuje się, że o 75% są przekraczane limity połowu ryb, pozwalające na zachowanie ich populacji. I nawet pomimo tego, że technologia pozwala na uzyskanie większej wydajności paliwa niż dotychczas, samochody i inne środki transportu odpowiedzialne są za blisko 30% światowego zużycia energii i 95% światowego zużycia ropy.

Jednakże w tym samym czasie rosnące niezadowolenie z bieżących trendów konsumpcyjnych doprowadziło do opracowania przez prawników, ekonomistów, polityków i ekologów innych sposobów na sprostanie wymaganiom ludzi, obniżając przy tym środowiskowe i socjalne koszty masowej konsumpcji.

Raport o Stanie Świata 2004 ukazuje szereg możliwości, które już są dostępne dla rządów, firm i konsumentów, by okiełznać i zmienić wzorce konsumpcji:

EKOLOGICZNA REFORMA PODATKOWA. Poprzez zmiany w systemie podatkowym, dzięki którym producenci płacą za szkody wyrządzone środowisku i poprzez wprowadzenie nowych standardów produkcyjnych i systemów regulacyjnych, rządy mogą pomóc zminimalizować negatywny wpływ na zasoby naturalne.

OBOWIĄZEK ODBIORU PRODUKTÓW. Prawo takie, wprowadzane w coraz większej ilości krajów na świecie, zobowiązuje firmy do odbioru produktów pod koniec ich przydatności do użycia i zwykle też zabrania ich wyrzucania na wysypisko śmieci lub spalania.

TRWAŁOŚĆ. Zakłady przemysłowe mogą wziąć na siebie część odpowiedzialności za swój wpływ na środowisko poprzez znalezienie sposobów na redukcję zużycia materiałów podczas produkcji i poprzez tworzenie produktów bardziej trwałych, łatwych do naprawy i ulepszania.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ OSOBISTA. Zmiany w trendach konsumpcyjnych wymagają również zmiany milionów indywidualnych decyzji podejmowanych przez zwykłych ludzi - począwszy od zużycia energii i wody aż po żywność.

- Byłoby głupotą niedocenienie wyzwania, jakim jest próba zmiany wzorców konsumpcji - podsumowuje Flavin.- Jednakże wraz ze wzrostem ceny niepohamowanego apetytu, potrzeba innowacyjnych rozwiązań staje się jasna. Na dłuższą metę, zaspokojenie podstawowych potrzeb ludzi, poprawa ich stanu zdrowia i wspieranie świata przyrody, dzięki któremu żyjemy, wymaga od nas kontrolowania konsumpcji, a nie pozwalanie, by ona kontrolowała nas.